Marc van Warmerdam ontvangt de Frans Banninck Cocqpenning van de stad Amsterdam

4-9-2021

Zojuist ontving Marc van Warmerdam de Frans Banninck Cocqpenning uit handen van locoburgemeester Touria Meliani. Hij ontvangt de onderscheiding voor de grote bijdrage die hij al bijna 50 jaar levert aan de culturele sector en de stad Amsterdam.

Uit de speech: “Met je lef, creativiteit en eigenzinnigheid heb je veel voor onze stad betekend, voor de cultuursector, voor de vele makers onder jouw hoede, en voor generaties Amsterdammers die je voorstellingen bezochten en in hun hart hebben gesloten….”

De hele speech is onderaan deze pagina te lezen.

De Frans Banninck Cocqpenning wordt toegekend aan personen die zich tijdens een periode van ten minste twaalf jaar bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt voor Amsterdam.

De speech:

Uitreiking Frans Banninck Coqpenning aan Marc van Warmerdam, 4 september 2021, wethouder Touria Meliani.

“Speel het spel. Breng je werk in gevaar. Wees niet de hoofdpersoon. Zoek de confrontatie. Maar doe het onopzettelijk. Vermijd bijbedoelingen. Verzwijg niet. Wees week en sterk. Wees slim, steek je nek uit en veracht de overwinning. Kijk niet toe, bewijs niets, maar blijf met alle tegenwoordigheid van geest open voor tekens. Laat je ogen zien, laat de anderen erin kijken, zorg voor ruimte en beschouw ieder in zijn eigen perspectief. Beslis alleen met hartstocht. Misluk rustig. Neem vooral de tijd en bewandel zijpaden….”

Geachte heer Van Warmerdam,

Uw vader was toneelmeester in Velsen, dus het was duidelijk waar het vandaan kwam. Via een luik in uw ouderlijk huis boven de schouwburg keek u naar de voorstellingen. Al op jonge leeftijd hielp u met het opbouwen en afbreken van decors. U leerde het vak, raakte betoverd… en er was geen weg meer terug.

Dus toen de broers Hauser, die al een bandje hadden, iets met theater wilden doen, ging het snel. Bij uw vader werd een decortje geregeld: twee deuren, een schemerlamp en een bankstel. Paardenmaskers op, een doorzaag-act, veel bloed. De kop was eraf: Hauser Orkater was geboren, en de theaterwereld schudde op z’n grondvesten. In Nederland, maar al gauw ook in het buitenland.

U legde zich als eerste in Nederland toe op muziektheater: het was theater zonder vaste regels, maar altijd muzikaal, beeldend, opzienbarend. Meer dan 200 voorstellingen maakte u. Met gearriveerde muzikanten en acteurs, maar ook met jonge talenten.

Voor hen was er De Nieuwkomers: een unieke ontwikkelplaats. Hier kregen ze kans om in een professionele organisatie te werken en zich te ontwikkelen tot gerenommeerde acts. U gaf ze de ruimte om te zoeken, te vallen, weer op te staan, en was nooit te beroerd om u ongezouten mening op tafel te gooien. Dat vonden ze confronterend, eng soms, maar ook leerzaam en waardevol. U gaf de makers volledige artistieke vrijheid, maar opperde ook mogelijkheden die zij zelf niet zagen, en eerlijk is eerlijk, die bleken vaak beslissend voor het succes. Zo ging het alle kanten op, maar was er toch altijd die ongrijpbare, maar onmiskenbare Orkater signatuur.

Met tomeloze energie stond u aan het hoofd van de troepen: aansturen, mogelijk maken en onmogelijke wensen in vervulling laten gaan. Het ontdekken van talent, plannen aanhoren, die hier en daar wat bijschaven, makers met elkaar verbinden en stimuleren, affiches maken, subsidie aanvragen, koffiezetten, protesteren… nou ja eigenlijk alles.

Omdat u zich nooit te goed voelt om even een vrachtwagen uit te laden of een rol over te nemen, nooit vist naar een compliment, charmant, bescheiden en genereus bent. Nooit zult u iemand tegen de haren in zal strijken, en toch volgt u altijd uw eigen koers. Met ijzeren discipline, engelengeduld, en met oog voor de menselijke maat.

Geen wonder dus dat een gevierde acteur u de Vader én Moeder van de Herberg noemt.

En in die herberg voelden makers zich thuis als nergens anders. Ze noemen Orkater A way of life. Gedeelde verantwoordelijkheid, samen lunchen, elkaar steunen door dik en dun, samen beslissen over het affiche, allemaal komen kijken als er een doorloop is. Er is hiërarchie, maar niemand die ‘m voelt…

Gelijktijdig runde u ook productiemaatschappij Graniet Film, waar onder meer de films van uw broer Alex uitkomen. U stelde daar de kwaliteit altijd boven de praktische consequenties, zonder onverantwoordelijke financiële risico’s te nemen. Zo verrijkte u de Nederlandse film met tal van producties waarvan de kwaliteit nationaal én internationaal wordt erkend. Maar uw betekenis voor de filmsector reikte verder. Zo stond u aan de wieg van het Ketelhuis, een vaste thuishaven voor de Nederlandse film en zijn makers.

En zelfs dat was nog niet alles. Uw interesse én invloed reikten veel verder dan uw eigen creatieve ondernemingen. U kwam te vuur en te zwaard op voor de hele sector. In tijden van crisis en bezuiniging ging u de strijd aan. Op het jaarlijkse cultuurdebat in Paradiso of op andere plaatsen was u een woordvoerder die - soms onbedoeld- namens velen sprak: over het belang van cultuur, de teloorgang van het muziekonderwijs, ondeugdelijke subsidieregels, de onzekere arbeidsmarkt en slechte arbeidsvoorwaarden voor de makers.

Net als op het podium is timing ook in de lobby cruciaal, en u heeft daar een geweldige antenne voor. U neemt op het juiste moment, liefst in de allerlaatste minuut van een slopend debat, het woord, en richt zich tot verantwoordelijken, bedachtzaam en stevig tegelijk. En na afloop gaat het alleen nog over de discussie die u aanwakkerde, de kritiek die u uitte, het rake woord tegen de minister.

Niemand die zo strijdvaardig én standvastig was. Bij de Schreeuw om Cultuur, de Mars der Beschaving, de reparatie van het budget voor het Fonds Podiumkunsten: onvermoeibaar, maar altijd rustig en subtiel duwde uw door om het schier onmogelijke tóch voor elkaar te krijgen.

Die mentaliteit was heel belangrijk voor de sector, en voor Orkater zelfs onmisbaar. Regelmatig moest u alles uit de kast trekken om subsidie te behouden. Dan weer moest er streng worden bezuinigd, of kreeg u het verwijt dat Orkater te weinig vernieuwend was, of misschien beter een commercieel theaterbedrijf kon worden. En elke keer vocht u als een leeuw, vaak diplomatiek, soms witheet….

Maar veel liever dan de confrontatie zocht u de schoonheid op, en de verbinding met de stad. Zo ging u in Amsterdam samenwerkingen aan met vele partijen, zoals dit theater, het Bijlmer Parktheater, ITA, Het Amsterdamse Bostheater, Het Over ’t IJ Festival, het 4e Gymnasium, IMC Weekendschool en vele andere. Wat overal in de stad tot prachtige voorstellingen leidde.

Tijdens een wandeling vertelde u eens aan iemand dat u eigenlijk al uw hele carrière bezig bent om uzelf overbodig te maken. Na een foute planning en gemiste vlucht van het hele gezelschap vond u dat dat echt nodig was. Niemand had ook maar een blik op zijn of haar ticket geworpen. Ze dachten niet meer zelf na. Vanaf dat moment was het uw doel om mensen zo zelfstandig mogelijk maken en te houden. Tegelijkertijd kunt u ook koppig zijn, en wilt u graag dat alles gaat zoals u het graag ziet. Maar dat dilemma is nu opgelost.

Want deze maand nog, velen hielden het niet voor mogelijk, gaat u met pensioen. Nog langer wandelen in het Amsterdamse Bos. Meer tijd voor de kleinkinderen. En eindeloos golfen, want dat kunt u en doet u graag.

Uiteraard blijft u als nieuwsgierig, origineel en betrokken criticus velen in de culturele sector met steun en wijsheid terzijde staan.

En misschien, een mens mag dromen, heel misschien wordt u nog een keer geroepen als partijloos minister van Cultuur. Nooit meer “kunst is een hobby”, of “je kunt ook gewoon een dvd opzetten”, maar een minister uit de praktijk, een grote cultuurman die echt hart heeft voor de zaak. Ze zouden het in Den Haag vast niet makkelijk met u krijgen, maar god wat zou de sector er van opknappen!

Geachte heer Van Warmerdam… beste Marc,

“Laat je afleiden. Neem om het zo te zeggen vakantie. Houd je niet doof voor geen boom, voor geen water. Trek jezelf terug in jezelf als je daar zin in hebt en gun je de zon. Vergeet de mensen in je naaste omgeving, verstevig je banden met onbekenden, buig je over bijzaken, wijk uit naar de verlatenheid, vermoord het noodlotsdrama, veracht het ongeluk, analyseer het conflict. Neem je eigen kleur aan tot je in je gelijk staat en het ruisen van de bladeren zoet wordt. Loop stilzwijgend langs de dorpen. Ik volg je…”

Peter Handke schreef het 40 jaar geleden, en als ik het lees denk ik aan jou. Met je lef, creativiteit en eigenzinnigheid heb je veel voor onze stad betekend, voor de cultuursector, voor de vele makers onder jouw hoede, en voor generaties Amsterdammers die je voorstellingen bezochten en in hun hart hebben gesloten….

Meerdere mensen met wie je hebt gewerkt willen een manshoog standbeeld van jou in de stad. Dat kan ik nog niet beloven, maar ik heb wel een ander eerbetoon voor jou. De Frans Banninck Coqpenning is een onderscheiding voor mensen die zich bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt voor Amsterdam.

Het doet me veel plezier die penning nu, namens het stadsbestuur, aan je te mogen uitreiken. Veel dank voor al je mooie en belangrijke werk!

{/exp:ce_cache:it}